Ngày 27 tháng 9, Trương Đức Thuận hoàn thành Berlin Marathon với thành tích 2 giờ 23 phút 37 giây, xếp thứ 12 nữ. Trước khi đến Berlin, cô được xem là ứng viên nóng nhất cho việc phá kỷ lục marathon nữ quốc gia 2 giờ 19 phút 39 giây mà Tôn Anh Kiệt giữ suốt hai mươi ba năm.

Cô không được như ý.

"Sáng thi đấu vừa thức dậy, tôi cảm giác như trời sập. Kỳ kinh nguyệt đến. Trước đó tôi đã tính thời gian, nghĩ phải xong giải mới đến. Nhưng tôi quên tính lệch múi giờ. Berlin và trong nước lệch nhau mấy tiếng. Tính theo giờ trong nước thì thực ra cũng đã là buổi chiều. Nên sáng thức dậy, cả người tôi choáng." Sau giải, cô nhớ lại. Dù cơ thể không khỏe, cô không đổi kế hoạch. Đến sau 30 km, cô thấy từ eo trở xuống đặc biệt nặng, chân kéo cũng không nổi, đành bất lực giảm tốc.

Người chạy nữ nổi tiếng trong giới phong trào, Chu Khanh, cũng đến kinh đúng ngày hôm đó. Cô chạy đến 30 km thì chọn bỏ cuộc, và tối hôm đó báo bình an trên mạng xã hội: "Cảm ơn mọi người đã cổ vũ và động viên, báo một tiếng cho yên tâm. Kỳ kinh nguyệt, cơ thể khó chịu, cạn pin, tôi bỏ cuộc ở km 30. Không ngờ lần bỏ cuộc đầu tiên lại ở Berlin. Mọi người đừng lo, không có nhiều điều day dứt. Nếu chạy lại, tôi vẫn sẽ chọn chạy không chừa đường lui. Phải không ngừng thử mới có thu hoạch mới."

Sau giải, hai người bị dân mạng bàn tán vì cùng trong kỳ kinh nguyệt mà đưa ra lựa chọn khác nhau: cùng là kỳ kinh, sao Trương Đức Thuận chạy hết cự ly, còn chạy ra thành tích cá nhân tốt thứ hai, còn Chu Khanh lại bỏ cuộc?

Sự nghi ngờ này đến từ nam giới, một nhóm người khác vốn khó đồng cảm. Thực tế, mức độ kinh nguyệt ảnh hưởng đến vận động viên khác nhau từng người, còn những phản ứng xuất hiện trong kỳ kinh thường cũng rất khó dựa vào ý chí để gắng qua.

Kinh nguyệt không phải chuyện lớn?

Ngày 22 tháng 9 năm 2024, Lý Mỹ Trân đến kinh khi chạy đến km 34 ở giải marathon hồ Hành Thủy. Đó là một giải vô địch, cô có nhiệm vụ tính điểm. Nếu bỏ cuộc, cô buộc phải tìm ngày khác để đánh lại một trận. Cô chọn tiếp tục, cuối cùng hoàn thành với 2 giờ 35 phút 07 giây. Bức ảnh máu kinh chảy dọc chân từng lên mục tìm kiếm nóng. Có người gọi đó là "sức mạnh nữ giới thực sự", cũng có người thấy hình ảnh khó chịu, cho rằng cô nên bỏ cuộc.

Lý Mỹ Trân, người yêu vẻ đẹp, tại giải marathon hồ Hành Thủy năm 2024

Kinh nguyệt ập đến giữa lúc thi đấu

Hứa Song Song cũng giống Lý Mỹ Trân, là vận động viên chạy cự ly trung bình và dài trong hệ thống, và cũng từng nhiều lần đụng kỳ kinh nguyệt đúng lúc thi đấu. Cô đau bụng kinh rất nặng, gần như lần nào cũng phải uống thuốc giảm đau để dịu. Năm nay, một ngày trước khi giải bán marathon Dương Châu khai mạc, cô đến kinh. "Cả đêm đau bụng kinh." Sáng hôm sau, gần như thức trắng, cô uống một viên giảm đau rồi lên đường. Cô chưa từng nghĩ đến bỏ cuộc. "Thi đấu đụng kỳ kinh nguyệt, với chúng tôi là vận động viên, là chuyện rất bình thường." Cô nói.

Không chỉ vận động viên trong hệ thống mới chưa nghĩ đến chuyện bỏ cuộc.

Ngày 31 tháng 8 năm 2025, Trương Thủy Hoa đang trong kỳ kinh nguyệt giành chức vô địch nhóm nội địa nữ giải marathon Cáp Nhĩ Tân với 2 giờ 35 phút 27 giây. Ống kính hiện trường ghi lại vết máu trên chân cô, gây bàn tán.

Tiêu An Tĩnh thì không chỉ một lần "đối mặt trực diện" với kinh nguyệt khi thi đấu. Tháng 8 năm 2024, cô đột nhiên đến kinh giữa đường ở giải bán marathon Hạc Khánh, Vân Nam. Trước giải cô hoàn toàn không chuẩn bị, cũng không kịp xử lý, về nhì với 1 giờ 22 phút 27 giây. Khi cán đích, váy trắng của cô đã bị máu nhuộm đỏ. Hai năm sau, cùng giải ấy, cô lại trong kỳ kinh. Vì là ngày thứ ba của kỳ kinh nên cô đã có chuẩn bị, cuối cùng giành chức vô địch với 1 giờ 18 phút 42 giây. Cô cho rằng chạy giải trong kỳ kinh là điều không tránh được. Trên đường đua, khó chịu nhất là đau lưng. Với chuyện này, ngoài việc cắn răng chạy, "không cách nào thay đổi, chỉ có thể chỉnh tâm thế, chạy chậm một chút, chắc một chút."

Tiêu An Tĩnh từng vì áp lực bên ngoài mà trong kỳ kinh thà chạy vỡ trận còn hơn bỏ cuộc

Phan Tố Phương thuộc thể trạng nhạy cảm với kỳ kinh. Một tuần trước kỳ, cô đau lưng, cả người "mềm nhũn, không có sức". Năm 2023, lần chạy marathon đầu tiên cô đụng một lần kỳ kinh. Chạy về sau, vì cơ thể không khỏe, cô nôn thẳng. Năm nay ở giải bán marathon Gold Coast, cô lại đụng một lần. Lần này tuy không nôn, đau bụng kinh vẫn khiến cô khổ sở. Nhất là "trước còn chịu được, giờ về cơ bản phải uống một viên ibuprofen để giảm đau bụng kinh".

Hoàng Phi nói thẳng sẽ không cố tình tính đến kỳ kinh, vì bình thường không phải đang tập thì đang thi, căn bản không tránh được. "Chỉ có thể nói con gái chạy ra thành tích thật sự không dễ. Gặp lúc đặc biệt lại càng khó hơn."

Hoàng Phi nói, con gái chạy ra thành tích thật sự không dễ

Thời kỳ đặc biệt lại càng khó hơn

Ngay cả những người chạy nữ bình thường, khi đến kinh thường cũng chọn cắn răng chịu. Hỏi họ vì sao, câu trả lời nhận được thường là một: đây không phải chuyện lớn.

Nhưng kinh nguyệt có thật không phải chuyện lớn không?

Triệu chứng kinh nguyệt không chỉ một loại. Đau bụng kinh là loại phổ biến nhất. Năm 2025, một nghiên cứu khảo sát 228 vận động viên bóng rổ nữ tinh hoa Tây Ban Nha, trong đó 86,8% có đau bụng kinh. Một nghiên cứu của Nhật Bản trên 605 vận động viên đại học phát hiện, thời gian tập càng dài, nguy cơ đau bụng kinh nặng càng cao. Nghiên cứu này đồng thời phát hiện tỷ lệ vận động viên đau bụng kinh nặng là 52,9%, thấp hơn mức 61,6% của người không phải vận động viên.

Ngoài đau bụng kinh, phụ nữ còn phải đối phó các giai đoạn khác trong cả chu kỳ. Thời kỳ rụng trứng, không ít phụ nữ căng tức ngực, lưng bụng mỏi tức. Pha hoàng thể, họ dao động cảm xúc, rối loạn khẩu vị hoặc rối loạn giấc ngủ. Trước kỳ kinh, họ còn có các triệu chứng của hội chứng tiền kinh nguyệt như đau nửa đầu, buồn nôn. Người chạy nữ mỗi ngày tiếp đất hàng nghìn lần. Mỗi lần cơ thể rung lắc đều khiến những khó chịu này rõ hơn.

Khi kỳ kinh trùng ngày giải, giấc ngủ kém đi, khẩu vị thay đổi và cảm xúc lên xuống trong tuần trước giải, đúng vào những ngày giảm lượng tập và chỉnh trạng thái.

Tập cường độ cao lâu dài, cộng với năng lượng nạp vào không đủ, còn làm rối nội tiết. "Tập đến mất kinh" ở vận động viên không hiếm, nhưng điều này hoàn toàn không bình thường. Cơ thể để giữ mạng, buộc phải cắt những tiêu hao mà nó cho là không cần thiết.

Những triệu chứng này cuối cùng đều phản ánh lên thành tích. Bài chạy biến tốc đột nhiên không chạy nổi, biểu hiện tập luyện thế nào cũng không nâng lên được, ngày thi thì "cạn pin", cắn răng cũng không chạy ra thành tích mình muốn. Tất cả đều có thể liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt. Nói "kinh nguyệt không phải chuyện lớn" là phủ nhận nỗi đau, sự mất ngủ và sự sụt thể lực mà họ phải gánh thêm trong những ngày ấy.

Kỳ kinh rõ ràng khổ sở đến thế

Chúng ta lại không bao giờ nói về chuyện đó

Sau khi vận động viên chấn thương, từ chụp phim, phẫu thuật đến hồi phục, mỗi bước đều có quy trình. Nhưng trước và sau kỳ kinh thì xử lý sự khó chịu của cơ thể thế nào lại không có chương nào để theo, chỉ có thể chung chung "giảm một chút cường độ".

Cách sắp tập của Hứa Song Song cũng vậy. Huấn luyện viên không cố ý sắp tập theo chu kỳ sinh lý. Khi cơ thể cô khó chịu, phải nói trước với huấn luyện viên, huấn luyện viên mới chỉnh theo tình hình của cô. Chỉ khi đau đến không xuống được giường, cô mới nghỉ một buổi tập. Còn gặp thi đấu, đau đến mấy cũng phải kiên trì đến cùng, "nhất là khi đại diện quốc gia ra trận".

Ở giải bán marathon Dương Châu, đại diện đội tuyển quốc gia, Hứa Song Song đau bụng kinh nặng vẫn về đích trong 73 phút

Hàng ngày cô còn chia sẻ với đồng đội cách đối phó với kinh nguyệt

Nhà vô địch Olympic nhảy cầu đã giải nghệ, Trương Gia Tề, khi nhớ lại sự nghiệp cầu 10 mét, nói "kinh nguyệt có nghĩa là cơn ác mộng sắp bắt đầu". Cô buộc phải "mang thuốc giảm đau lên cầu". Vận động viên trượt băng nghệ thuật Mỹ Amber Glenn, sau chương trình ngắn tại Olympic mùa đông Milan hồi tháng 2 năm nay, nói: "Tôi đang trong kỳ kinh nguyệt... Rõ ràng khổ sở đến thế, chúng ta lại không bao giờ nói về chuyện đó." Khi trả lời tạp chí People của Mỹ, cô nói, vận động viên sau khi chấn thương đều có một cuốn sổ tay hướng dẫn, dạy người ta hồi phục về trạng thái tốt nhất, "nhưng kỳ kinh nguyệt lại không nằm trong loại sổ tay ấy."

Kinh nguyệt giống con voi màu hồng trong phòng.

Khi nhìn lại Berlin Marathon, Chu Khanh nói thực ra cô đã lường trước việc "cạn pin". Trước giải cô đã thử không ít cách để tránh kỳ kinh vào ngày thi ở Berlin, cuối cùng không thành. Chọn bỏ cuộc cũng là bất đắc dĩ, vì đang chạy thì cô đột nhiên "hết sức".

Blogger chạy bộ ở Nam Kinh, Hướng Tiên, cũng từng bỏ cuộc vì kỳ kinh. Ngày khai mạc giải bán marathon Giang Âm năm 2025 đúng ngày thứ hai kỳ kinh của cô, cô bỏ thẳng. Trong kỳ kinh cô sẽ "bụng khó chịu", nên cô chọn cố hết sức tránh thi đấu.

Hướng Tiên sẽ cố tránh thi đấu trong kỳ kinh

Với một bộ phận người chạy, bỏ cuộc và rút lui trong kỳ kinh chính là cách xử lý chính của họ với kinh nguyệt. Không ai nói với họ rằng, gặp kỳ kinh khi đang thi thì làm sao giữ được biểu hiện vận động, khi đau bụng kinh không chỉ có mỗi lựa chọn là dừng lại, và then chốt tập luyện của vận động viên nữ là cả tháng tập thế nào, chứ không phải mấy ngày kỳ kinh thì "không tập mấy".

Chu Khanh và cô Hướng có thể tính ra thời điểm kỳ kinh đại khái của mình. Nhưng phần lớn thời gian, kỳ kinh của vận động viên nữ rất khó đoán. Tiêu An Tĩnh nói mình thường hai tháng không có kinh, khó mà tính ngày. Nếu muốn tham gia giải, thường là đăng ký trước, đến lúc đó xem tình hình cơ thể. Nếu trên đường đua đột nhiên đến kinh, cũng "chỉ có thể cắn răng chạy, vì đã lên đường đua thì trên người chẳng có gì, cũng không thể dừng lại để xử lý. Nhất là chúng tôi theo đuổi tốc độ, càng không thể dừng lại để xử lý." Cô còn nhắc, trong những ngày bị nghi ngờ ấy, cô thà chạy vỡ trận, cũng "rất ít khi bỏ cuộc trong kỳ kinh."

Thậm chí có người chạy nữ không chỉ vì áp lực mà buộc phải kiên trì đến cùng, còn áy náy vì trạng thái kém do kinh nguyệt gây ra.

Tại Olympic Rio 2016, Phó Viên Tuệ ở khu phỏng vấn hỗn hợp sau giải nói: "Vì hôm qua tôi đến kỳ kinh, nên vẫn hơi đuối sức, đặc biệt mệt." Chưa đợi phóng viên đáp, cô lại thêm một câu: "Nhưng đây cũng không phải lý do. Vẫn là tôi bơi chưa tốt." Tháng 4 năm 2025, cầu thủ bóng rổ nữ Trung Quốc Hàn Húc đến kinh ở chung kết WCBA. Vết máu trên quần thi đấu bị ống kính truyền hình ghi lại. Sau trận cô viết trên mạng xã hội: "Nếu mang đến cảm giác xem không tốt cho mọi người, tôi rất xin lỗi!"

Cô không làm sai bất cứ điều gì.

Đội nên bố trí bác sĩ phụ khoa

Thuốc tránh thai tác dụng ngắn là cách phổ biến để hoãn kỳ kinh. Yasmin, Yaz, Marvelon, những loại thuốc tránh thai uống ngắn ngày thường gặp, đều là chế phẩm phối hợp estrogen và progestin. Cách dùng thường là bắt đầu uống từ ngày thứ nhất đến ngày thứ năm của kỳ kinh lần trước, mỗi ngày một viên, uống liên tục đến khi giải kết thúc. Ngừng thuốc, sau ba đến bảy ngày thì có kinh.

Nhiều vận động viên chạy nữ tinh hoa biết các loại thuốc này, nhưng họ lo uống xong sẽ không qua được "kiểm tra". Thực ra các thuốc này không nằm trong danh sách cấm của Cơ quan phòng chống doping thế giới. Trong mục "hormone và chất điều hòa chuyển hóa" của danh sách cấm bản 2026, thuốc tránh thai phối hợp estrogen và progestin không có tên. Đến bất kỳ bệnh viện chính quy nào, bác sĩ đều rất rõ vận động viên có thể uống gì và không thể uống gì.

Nhưng dù biết, đa số vận động viên nữ cũng không muốn coi đó là phương án thường xuyên. "Là thuốc thì ba phần độc." Vận động viên thi đấu dày. Dù thuốc có hiệu quả, họ cũng không muốn lần nào cũng uống. Huống chi việc dùng thuốc sẽ làm rối chu kỳ vốn có, còn tăng nguy cơ huyết khối. Người có tiền sử huyết khối, hoặc có khối u phụ thuộc estrogen, thì không phù hợp để dùng. Trừ khi gặp tình huống cực kỳ đặc biệt, đa số vận động viên không chọn dùng thuốc để hoãn kinh. "Đừng dễ dàng phá quy luật này, trừ khi không còn cách nào." Phan Tố Phương nói.

Phan Tố Phương không muốn dễ dàng thử thuốc để điều chỉnh thời điểm kinh nguyệt

Để tránh mang thêm rủi ro

Vậy, trước những khó chịu trước và sau kỳ kinh, ngoài việc một mình chịu đựng, vận động viên nữ còn lựa chọn nào khác không?

Từ năm 2014, Hiệp hội điền kinh Anh cứ nửa năm gửi một bảng hỏi về kinh nguyệt cho tất cả vận động viên điền kinh nữ, và gửi đến tận năm 2019. Bảng hỏi do bác sĩ phụ khoa của bệnh viện Hammersmith ở London và đội ngũ y tế điền kinh Anh cùng thiết kế. Cuối cùng nhà nghiên cứu viết: đội ngũ quản lý vận động viên tinh hoa cần có chuyên gia về sức khỏe sinh sản nữ.

Cũng trong năm 2014, Hội bác sĩ sản phụ khoa Nhật Bản đào tạo bác sĩ sản phụ khoa ở cả 47 tỉnh thành, hướng dẫn họ tiếp nhận vận động viên nữ. Ba năm sau, bệnh viện Đại học Tokyo mở phòng khám vận động viên nữ đầu tiên trong số các bệnh viện đại học quốc lập của Nhật Bản.

Tháng 8 năm 2019, câu lạc bộ bóng đá nữ Chelsea của Anh bắt đầu lập cho mỗi cầu thủ một kế hoạch tập luyện và dinh dưỡng được cá nhân hóa theo chu kỳ kinh nguyệt. Họ mời nhà sinh lý học thể thao, vận động viên chạy địa hình Georgie Bruinvels, đến đội hai tuần một lần, dạy huấn luyện viên và cầu thủ ghi lại bốn giai đoạn của chu kỳ. Đội tuyển nữ Mỹ thì dán lịch thi đấu của cầu thủ, cùng chu kỳ kinh nguyệt và những ngày uống thuốc tránh thai, dưới dạng áp phích. Huấn luyện viên trưởng Chelsea nữ, Emma Hayes, nói ngành của bà vẫn đối xử với vận động viên nữ như một phiên bản thu nhỏ của nam giới, còn ở trường chẳng ai từng dạy họ kiến thức về hệ sinh sản.

Chelsea nữ đã trở thành một câu lạc bộ tùy chỉnh kế hoạch tập theo kỳ kinh của vận động viên

Nhìn thẳng chuyện này không cần công nghệ cao. Người chạy nữ bình thường cũng có thể ghi lại chu kỳ của mình, rồi xoay quanh nó để lập kế hoạch. Khi ngày thi đụng kỳ kinh, thì chỉnh mục tiêu, hoặc đơn giản là không chạy. Bỏ cuộc không phải yếu đuối, cũng không phải làm màu.

Có người nói, kinh nguyệt người phụ nữ nào cũng trải qua, nên không cần để ý. Ngược lại mới đúng. Chính vì người phụ nữ nào cũng trải qua, kinh nguyệt càng không có lý do bị loại khỏi kế hoạch, khỏi sổ tay, và khỏi những cuộc nói chuyện.

Có thể vì kinh nguyệt mà chọn tạm dừng. Bản thân điều đó đã là một quyền.

Cập nhật: 2026-10-02 14:27